• banner1

Voor een tijd een plek voor God

De meeste wettelijke feestdagen in België zijn gebaseerd op de grote feesten van de kalender van de christelijke kerk. Het voordeel daarvan is dat ze vaak op een vaste dag in de week vallen en niet op een specifieke datum. Maar het blijft opmerkelijk dat de Hemelvaartsdag ook voor de meeste gelovigen niet veel méér is dan de start van een verlengd weekend. In de meeste protestantse gemeenten wordt er geen kerkdienst gehouden op deze dag. Alsof we er een beetje mee in onze maag zitten.

Dat zou natuurlijk kunnen komen, omdat het bijbelse getuigenis over dit feest maar heel beperkt is. Kijk het maar eens na: in de meeste evangeliën komt de Hemelvaart überhaupt niet voor. Bij Matteüs vinden we wel het zendingsbevel aan het eind van het evangelie, als Jezus afscheid neemt van zijn leerlingen, maar er wordt niet vermeld waar Hij blijft - al vult natuurlijk de geoefende bijbellezer de gegevens uit andere bronnen hierbij aan en veronderstelt als vanzelfsprekend dat de evangelist het over de Hemelvaart moet hebben. Marcus noemt de Hemelvaart alleen in het tweede slot, dat door de meeste bijbelgeleerden als een latere toevoeging wordt beschouwd, Johannes zwijgt er in alle talen over. En zo blijft alleen Lucas nog over.

Hij zei tegen hen: ‘Er staat geschreven dat de messias zal lijden en sterven, maar dat hij op de derde dag zal opstaan uit de dood, en dat in zijn naam alle volken opgeroepen zullen worden om tot inkeer te komen, opdat hun zonden worden vergeven. Jullie zullen hiervan getuigenis afleggen, te beginnen in Jeruzalem. Ik zal ervoor zorgen dat de belofte van mijn Vader aan jullie wordt ingelost. Blijf in de stad tot jullie met kracht uit de hemel zijn bekleed.’ | Hij nam hen mee de stad uit, tot bij Betanië. Daar hief hij zijn handen op en zegende hen. Terwijl hij hen zegende, ging hij van hen heen en werd opgenomen in de hemel. Ze brachten hem hulde en keerden in grote vreugde terug naar Jeruzalem, waar ze voortdurend in de tempel waren en God loofden. - Lucas 24:46-53

Lucas vertelt ons inderdaad in enkele verzen over de Hemelvaart, maar lijkt de hele episode op de avond van de eerste Paasdag te situeren. Onze gewoonte om de Hemelvaart 40 dagen na Pasen te vieren komt dan ook niet uit de evangeliën, maar uit de Handelingen van de apostelen, het tweede boek van Lucas, dat enkele extra details over dit gebeuren overlevert.

Toch is het waarschijnlijk niet de wat wankele bijbelse basis voor dit feest, op de donderdag 10 dagen vóór Pinksteren, dat ons tegenhoudt om het uitbundig te vieren. Want het ligt voor de hand om te vragen wát we hier eigenlijk te vieren hebben. Met Goede Vrijdag hebben de leerlingen van Jezus de grootste teleurstelling van hun leven beleefd. Hun leermeester, degene van wie zij vast geloofden dat Hij de Messias was die Gods beloften aan Israël zou vervullen, was ter dood gebracht. En daarmee was hun mooie droom over, alles leek voorgoed voorbij. Totdat de eerste Paasdag aanbrak en het graf leeg bleek te zijn. Een aantal keren ontmoeten ze de Heer, zodat ze het durven te geloven dat Hij is opgestaan en dat toch alles goed zal komen. Ja, en dan komt die Hemelvaart, die hen toch weer op zichzelf terugwerpt. Hij die heeft beloofd om hen niet als wezen achter te laten, verlaat de aarde. En daar staan ze dan, zonder meester, alleen. Dat is toch niet iets om te gaan vieren?! Dat ze voor de tweede keer in korte tijd van hun meester gescheiden zijn?! Waar was dat nu eigenlijk goed voor?

Een collega haalde ooit als antwoord een citaat uit de brief aan de Hebreeën aan, waar staat dat Christus het hemels heiligdom is binnengegaan om voor ons verlossing te verwerven (Hebreeën 9:12). Maar ik heb altijd geloofd dat Zijn sterven op Golgota daarvoor toereikend was, een offer dat geen enkele aanvulling meer nodig had. En de Apostolische geloofsbelijdenis brengt de Hemelvaart in verband met de plek aan Gods rechterhand die Jezus nu bekleedt om straks terug te keren voor het laatste oordeel. Ja, die plek aan Gods rechterhand, de ereplaats die aan de troonopvolger toekomt. Daar kan ik me wel iets bij voorstellen, en het ligt ook typisch in de lijn van de theologie van Lucas dat bij God alle aardse hiërarchieën eenvoudigweg worden omgekeerd, de minste komt op de troon, de meest verachte krijgt de hoogste eer. Maar een troonopvolger, iemand die na de dood of de troonsafstand van God Zijn plaats inneemt, daar kan ik me in dit geval niet veel bij voorstellen. Dat is iets anders natuurlijk als het gaat om de wederkomst die het herstel van Gods orde op aarde inluidt, Zijn koninkrijk van recht en vrede. Ook al blijft dan de vraag onbeantwoord waarom dat dan niet direct kon gebeuren, waarom eerst weggaan om daarna nog eens terug te moeten komen? Ik heb bovendien de indruk dat dit hele idee van die wederkomst bij velen ook niet bepaald populair is, omdat daar de gedachte van het oordeel aan vast zit. En wij zijn verleerd om dat te zien in het licht van het herstel van Gods orde, waarbij de mensen op de plek terechtkomen waar ze thuishoren, in plaats van de plek die ze zich toegeëigend hebben. Waar die hele gedachte voor de eerste christenen een bron van troost en blijde verwachting was, is het nu eigenlijk eerder iets om angst voor te hebben, omdat dan alles uitkomt waar iedereen in tekort is geschoten en bovendien een lelijke streep door al de mooie plannetjes voor onszelf.

Blijft de vraag wat dan toch de reden is om Hemelvaart op de kerkelijke feestkalender te zetten. En voordat we besluiten om de klok maar gewoon terug te draaien en een andere feestdag op de lijst van wettelijke feestdagen op te nemen - het Suikerfeest misschien, om te laten zien dat België een multireligieus land is geworden? - wil ik er even met u bij stilstaan hoe het gegaan zou kunnen zijn als er geen Hemelvaart was geweest, als Jezus voor altijd bij zijn leerlingen zou zijn gebleven. Ik denk dat er dan van het christendom niet veel terecht zou zijn gekomen. De rabbi zou zijn volgelingen zijn blijven onderwijzen en zij zouden gretig zijn woorden in zich hebben opgenomen. Maar daar was het bij gebleven. Door het afscheid hebben de discipelen zich gedwongen gezien om een volgende stap te zetten. Om de positie van het leerling-zijn te verlaten en zelf getuigen te worden, de boodschap van Jezus in hun eigen woorden en daden de wereld in te dragen. Want het gaat tenslotte om de aarde bij alles wat er in de evangeliën geschreven staat. Het gaat erom dat de menselijke samenleving weer naar Gods model wordt vormgegeven, met gerechtigheid en onderlinge liefde als maatstaf voor alles. Daarvoor is het nodig dat we op eigen benen kunnen staan, eigen beslissingen kunnen nemen in het licht van Gods genadige toewending naar mensen. En het bijzondere is dat de Heer ons zelf daartoe aanmoedigt. Dat Hij ons tot zijn getuigen benoemt en ons daartoe zijn zegen meegeeft als volmacht om in zijn naam te handelen, maar ook als opdracht om kritisch te staan tegenover alles wat niet deugt en de medemenselijkheid niet dient. Zo kun je zeggen dat de Hemelvaart eigenlijk het feest is van Gods geloof in ons, als zijn getuigen, zijn gemeente. En dat is eigenlijk iets fantastisch. Iets om vanuit te leven, iets om te vieren, jaar na jaar.

ds Jelle Brouwer

24/05/2020