• banner1

Pieter, Pierre, Piers, Petro, Pjero… (en waarom niet: Petra) of de ideale lezer(es) van de Bijbel volgens William Tyndale

Zomer 2017. Met welke gedachten zal ik jullie deze zomer insturen?

Het is op zich merkwaardig dat een protestantse kerk als de onze de naam draagt van een illustere Bijbelvertaler uit het verre verleden. Voor weinigen in dit land gekend, maar voor velen in de wereld beroemd: William Tyndale.

Waar ik het met jullie in het midden van dit gezegende reformatiejaar over wil hebben is de zoektocht naar de betekenis van één van zijn meest beroemde uitspraken: I will cause a boy that driveth the plough to know more of the scripture than thou doest.

Of vrij vertaald: ik zal ervoor zorgen dat een ploegjongen meer zal weten over de Schrift dan jij doet. En de ‘jij’ zijn godgeleerde heren die niet erg opgezet waren met Tyndale’s vertaalwerk.

Hij hoopte met zijn vertaling van de Bijbel de kennis van de bron van ons geloof te verspreiden.

Lang begreep ik deze uitspraak als een evident voorbeeld van democratisering en ontvoogding van de gelovigen, los van kerkelijke hiërarchie en academische geleerdheid. De ploegjongen stond dan voor de ‘gewone gelovige’.

In zekere zin is dit zo, maar eigenlijk niet. De ploegjongen kreeg een naam: Piers, zo heet hij. Pieter dus.Luttrell Psalter's Ploughboy

De vraag-  wie is die ploegjongen en waarom nu net een ploegjongen? - bracht mij bij de poëzie. William Langland schreef in de tweede helft van de 14de eeuw een gedicht: Piers the Ploughman (*).

En het is Marilynne Robinson, een intelligente en getalenteerde hedendaagse schrijfster uit de VS, overtuigd calvinist en liefhebber van de Bijbel, die mij op het gedicht wees.

Het wordt beschouwd als één van de grote en invloedrijke  werken uit de Engelse literatuur. Langland blijkt een taalvirtuoos te zijn die het Engels zijn vorm gaf, net als later Tyndale en Shakespeare. Verder was hij bekend met John Wycliffe, de eerste vertaler van de Bijbel naar het Engels, en zijn beweging van Lollards - voorlopers van het protestantisme. Na Langland ontstaat er doorheen de eeuwen in de Engelse literatuur een Pieter de Ploegjongentraditie die zelfs verbonden blijkt te zijn met Robin Hood, wat eigenlijk niet zo verwonderlijk is. Het gedicht van Langland vatte een tijdsgeest samen en inspireerden velen en dus ook Tyndale. Hij gebruikt het toen heel bekende beeld van de ploegjongen om kerk en theologie te hervormen.

In de tekst komt een scene voor waarin theologen aan een rijk gevulde tafel een arme, hongerige en door kou verkleumde bedelaar als een hond de deur wijzen.  Zo is de toon gezet. God is niet te vinden bij die heren maar bij de nederigen.

De Ploegjongen was niet zomaar een jongen, maar iedere man of vrouw die leed onder armoede, onderdrukking en uitbuiting. Bij die mensen vonden de hervormingsbewegingen vanaf de vroege Middeleeuwen in Engeland het meest gehoor.

Meer nog, aan het eind van het gedicht verschijnt de Ploegjongen als de Lijdende Christus.

Net als Tyndale, zal later Calvijn mensonterende armoede verbinden met het beeld van de lijdende Christus: Hij werd veracht, door mensen gemeden, hij was een man die het lijden kende en met ziekte vertrouwd was, een man die zijn gelaat voor ons verborg, veracht, door ons verguisd en geminacht. (Jesaja 53:3) of Hij nam de gestalte aan van een slaaf en werd gelijk aan een mens. En als mens verschenen, heeft hij zich vernederd… (Filippenzen 2: 7-8)

Wie is de echte, ware lezer van de Schrift voor Tyndale: Piers.

Daarmee geeft Tyndale, duidelijk gewild, een sleutel bij het lezen van de Bijbel.

Christus, zelf arm met armen, is Pieters dienaar.

Een gedicht uit de 14de eeuw – hoogtepunt in de Engelse literatuur – beïnvloed door de voorlopers van de Reformatie inspireert William Tyndale nog geen twee eeuwen later de Bijbel voor de ploegjongen te openen om met haar boodschap van dienstbaarheid en nederigheid Pieter te bevrijden.

Deze zomer mag Pieter in onze gedachte rondwaren en als je een goed boek zoekt, lees dan de boeken van Robinson, van harte aanbevolen.

Ds. Edwin Delen

De Ring, juli-augustus 2017

 

(*) nvdr: Liefhebbers van 14de eeuws Engels kunnen William Langlands gedicht lezen en downloaden op Project Gutenberg, klik hier voor volume 1 en hier voor volume 2.