• banner1
Poëzie in de Bijbel
 
U vraagt zich misschien af wat beide met elkaar te maken hebben. We zijn gewend  bijbelteksten vooral te bekijken als verhalende teksten of gelijkenissen. Maar poëzie? Dat is niet waaraan je denkt wanneer de Bijbel voor je ligt. En toch…ongeveer één derde van het Oude Testament is poëzie!
U kent ze natuurlijk wel, het Hooglied en de Psalmen. Maar er is nog meer, veel meer. De profeten gebruiken meer dan eens poëtische teksten om hun boodschap duidelijk te maken. Gedichten vind je ook terug te midden van de verhalende teksten uit Genesis en Numeri en verder in de boeken Koningen en Samuël, en in de wijsheidsliteratuur zoals het boek Job.
In het Nieuwe Testament lezen we veel minder poëzie. Ik denk dan in de eerste plaats aan de lofzang van Maria, maar zeker ook aan gedeelten van het Johannesevangelie.
Poëtische teksten zijn teksten die met bijzonder weinig woorden heel veel zeggen. Aan de hand van de opbouw van de tekst wordt de lezer uitgenodigd te zoeken naar de betekenis tussen de lijnen. Hoe een dichter iets zegt hangt heel nauw samen met wat hij te zeggen heeft.
 
Een voorbeeld: Psalm 113
In de Nieuwe Bijbelvertaling werd rekening gehouden met de opbouw van dit gedicht: 4 strofen. In het midden van dit gedicht lezen we (strofe 2, het vijfde en zesde vers):
 
Wie is gelijk aan de Heer, onze God,
die hoog daarboven zijn woning heeft,
die zijn oog richt naar beneden,
wie in de hemel en op de aarde?
 
Deze vraag staat zoals gezegd exact in het midden van dit loflied. En dat is natuurlijk niet toevallig, want nu weten we dat de schrijver dit als de kern van zijn boodschap bedoelde. Wat hij probeert te zeggen sluit heel mooi aan bij hoe hij het zegt.  In deze verzen vinden we ook verbindingen tussen de woorden terug: tussen hoog en hemel en tussen beneden en aarde. Dit is eigenlijk een vrij eenvoudig voorbeeld. Soms zijn de gedichten bijzonder genuanceerd en knap gecomponeerd. Enkele psalmen, waaronder deze, zitten zo goed in elkaar dat je voor elke regel een exact aantal lettergrepen kunt vinden in de originele Hebreeuwse tekst. Dit wil zeggen dat het aantal lettergrepen voor elk van deze vier regels hetzelfde is.
Ook het ritme en de klanken van de woorden werden zorgvuldig gekozen. Wanneer de schrijver spreekt over het verhevene van God in vers 4 dan hoor je in de originele tekst opvallend veel diepe o-klanken.
 
Bijbelschrijvers zijn taalkunstenaars, dichters die met hun vaardigheden het beste uit zichzelf hebben gehaald om Gods naam eer te bewijzen. Niet enkel in de Bijbel komen poëzie en geloof zo dicht bij elkaar, ook daarbuiten. Ik denk dan in de eerste plaats aan het Liedboek. Grote dichters zoals Willem Barnard met een fijnzinnig gevoel voor taal hebben het beste van zichzelf gegeven om onze liederen op zondag ook wat taal betreft op een hoog niveau te brengen. Niet enkel in de Bijbel, de liturgie en in het christendom gaan geloof en poëzie goed samen. Je vindt gedichten terug in bijna alle godsdiensten. Men vermoedt zelfs dat religie en poëzie gelijktijdig in de geschiedenis opkwamen bij de zoektocht van de mens naar betekenis via symbolen.